Ξεφύλλισμα: εκτελείτε με φειδώ!

Τι είναι;

Ξεφύλλισμα ονομάζεται η αφαίρεση φύλλων γύρω από τη ζώνη των σταφυλιών. Πρόκειται για αφαίρεση τόσο των κύριων φύλλων, όσο και των λεγόμενων λαίμαργων ή δευτερευόντων ή ταχυφυών βλαστών που εκπτύσσονται από τις μασχάλες του φυτού, τα σημεία δηλαδή στα οποία τα κύρια φύλλα ενώνονται με τους βλαστούς. Η διαδικασία πραγματοποιείται είτε με μηχανικά μέσα όταν υπάρχει ο κατάλληλος εξοπλισμός, είτε χειρωνακτικά, κάτι που είναι πολύ προτιμότερο για προφανείς λόγους.

Πρέμνα που δεν έχουν υποστεί ξεφύλλισμα

Γιατί γίνεται;

• Καλύτερος αερισμός
  • Μειώνεται η υγρασία μέσα στη βλάστηση.
  • Στεγνώνουν γρηγορότερα τα σταφύλια μετά από βροχή ή δροσιά.

• Καλύτερη υγειονομική κατάσταση
  • Περιορίζονται οι μυκητολογικές ασθένειες όπως βοτρύτης, περονόσπορος και δευτερογενείς σήψεις, που ευνοούνται από την υπερβάλλουσα υγρασία.
• Βελτιστοποίηση κάλυψης ψεκασμών
  • Τα φυτοπροστατευτικά προϊόντα φτάνουν πιο εύκολα στα ζώνη των σταφυλιών.
• Βελτίωση ποιότητας
  • Αυξάνεται η έκθεση των σταφυλιών στο φως.
  • Συχνά βελτιώνονται τα αρώματα και η φαινολική ωρίμαση, ιδιαίτερα στις ερυθρές ποικιλίες.

Πρέμνα που έχουν υποστεί ήπιο, ιδανικό ξεφύλλισμα

Κίνδυνοι υπερβολικού ξεφυλλίσματος

• Μείωση ποσότητας παραγωγής
  • Τα σταφύλια αφυδατώνονται ή ακόμα και ξεραίνονται από τον ήλιο, σε συνθήκες καύσωνα.
• Μείωση παραγωγής σακχάρων
  • Τα φύλλα αποτελούν το φωτοσυνθετικό όργανο του φυτού.
• Αυξημένο υδατικό στρες
  • Οι ρώγες και οι βλαστοί εκτίθενται περισσότερο στη ζέστη και τον άνεμο.
• Υποβάθμιση ποιότητας παραγωγής
  • Εγκαύματα στις ρώγες.
  • Ιδιαίτερα στα λευκά σταφύλια παρατηρούμε ότι χάνεται το κανονικό τους χρώμα και παρουσιάζεται μια καφετί/καψαλισμένη εικόνα.
• Μεταβολή αρωματικών χαρακτηριστικών
  • Αλλάζει το αρωματικό προφίλ του σταφυλιού και κατ’ επέκταση του κρασιού, κάτι που πολλές φορές ωστόσο είναι επιθυμητό από τους παραγωγούς και θα αναλυθεί παρακάτω.

Πρέμνα που έχουν υποστεί αυστηρό, υπερβολικό ξεφύλλισμα

Επειδή όμως πάντα η θεωρία πρέπει να βρίσκει πρακτική εφαρμογή και να δίνουμε λύση στα προβλήματα, πάμε να δούμε πώς και πότε γίνεται σωστά η διαδικασία του ξεφυλλίσματος.

Ωστόσο…disclaimer: Και αυτό βάλτε το καλά στο μυαλό σας. Όπως λέει και ο συμπαθέστατος καθηγητής αμπελουργίας Alain Deloire, “η φύση δεν είναι εργοστάσιο”. Αυτό πρακτικά σημαίνει ότι δεν υπάρχει πεπατημένη, ναι μεν υπάρχουν γενικοί κανόνες σε όλα τα θέματα που θα συζητήσουμε σε αυτή τη στήλη, αλλά το πώς θα πράξουμε κάθε φορά εξαρτάται από πολλούς παράγοντες στους οποίους κάθε φορά θα πρέπει να προσαρμοζόμαστε αναλόγως.

Πώς ξεφυλλίζουμε;

• Στο βόρειο ημισφαίριο που βρισκόμαστε εμείς, ξεφυλλίζουμε από την ανατολική πλευρά (πρωινός ήλιος) σε αμπελώνες που είναι φυτεμένοι με προσανατολισμό Βορά-Νότο, ενώ από τη βόρεια πλευρά σε αμπελώνες που είναι φυτεμένοι με προσανατολισμό Ανατολή-Δύση. Ποτέ δεν επιλέγουμε τη δυτική πλευρά γιατί ο απογευματινός ήλιος είναι πολύ πιο έντονος και σίγουρα θα προκαλέσει εγκαύματα στις ρώγες.
• Παλαιότερα, ήταν σύνηθες να εκτελείται αυστηρό ξεφύλλισμα που εξέθετε όλη τη ζώνη των σταφυλιών στον ήλιο. Πλέον, λόγω της κλιματικής αλλαγής, συνήθως προτιμάται μέτριο ξεφύλλισμα, αρκετό για αερισμό αλλά όχι τόσο ώστε τα σταφύλια να μένουν εκτεθειμένα ολοκληρωτικά. Συνεπώς, το πιο σωστό είναι να αφαιρούμε τους λαίμαργους βλαστούς μέχρι τη μασχάλη που βρίσκεται πάνω από το τελευταίο μας τσαμπί, καθώς και μόνο το πρώτο κύριο φύλλο (γνωστό και ως πατόφυλλο) που βρίσκεται στη βάση κάθε βλαστού.

Πότε ξεφυλλίζουμε;

• Η καταλληλότερη χρονική στιγμή για το ξεφύλλισμα είναι λίγο μετά την ολοκλήρωση της άνθησης, όταν δηλαδή οι ρώγες έχουν σχηματιστεί και έχουν αποκτήσει μέγεθος αντίστοιχο με αυτό του μπιζελιού, και μπορεί να εφαρμοστεί έως περίπου τέσσερις εβδομάδες πριν από την έναρξη του περκασμού. Αυτό βοηθάει τα σταφύλια να εγκλιματιστούν σταδιακά στην ηλιακή ακτινοβολία και να αντέξουν στις δεδομένα υψηλές θερμοκρασίες του καλοκαιριού.
• Καθώς πλησιάζει το στάδιο του περκασμού, δηλαδή η περίοδος κατά την οποία αρχίζει ο χρωματισμός των σταφυλιών στις ερυθρές ποικιλίες και το γυάλισμα της ρώγας στις λευκές, αυξάνεται ο κίνδυνος πρόκλησης ηλιακών εγκαυμάτων, γι’ αυτό και πρέπει να αποφεύγεται το έντονο ξεφύλλισμα.
• Σε ορισμένες περιπτώσεις, έχουμε δει να πραγματοποιείται ξεφύλλισμα 1-2 βδομάδες πριν τον τρύγο, ώστε να αυξηθεί το χρώμα στις ερυθρές ποικιλίες. Λέγεται ότι όταν τα σταφύλια έχουν ήδη ανεβάσει σάκχαρα δεν κινδυνεύουν πλέον από εγκαύματα. Ωστόσο και πάλι πρέπει να είμαστε φειδωλοί και προσεκτικοί στην παρέμβασή μας.

Κλείνοντας, ας δούμε πώς το ξεφύλλισμα επηρεάζει τον τρόπο που εκφράζονται ορισμένες οινοποιήσιμες ποικιλίες.

Cabernet Sauvignon

Οι σημαντικότερες αρωματικές ενώσεις του CS είναι οι λεγόμενες πυραζίνες (φρεσκοκομμένο γρασίδι, πράσινη πιπεριά, σπαράγγια). Όπως συνηθίζουμε να λέμε, οι πυραζίνες “καίγονται” από την ηλιακή ακτινοβολία, συνεπώς οι συγκεντρώσεις μειώνονται όσο οι ρώγες εκτίθενται στο φως. Άρα, αν θέλουμε να φτιάξουμε ένα νεοκοσμίτικο κρασί με “πράσινα” αρώματα, μπορούμε να αποφύγουμε ακόμα και τελείως το ξεφύλλισμα. Αντίθετα, για ένα πιο old school ευρωπαϊκό Cabernet θα πραγματοποιήσουμε ένα μέτριο ξεφύλλισμα για να εκθέσουμε παραπάνω τα σταφύλια μας στον ήλιο και να ενισχύσουμε τα αρώματα μαύρων φρούτων (μαύρο φραγκοστάφυλο, βατόμουρο). Αν ξεφυλλίσουμε αυστηρά, θα οδηγηθούμε σε υπερώριμα ή μαρμελαδένια αρώματα.

Sauvignon Blanc

Κάτι παρόμοιο ισχύει και εδώ. Για ένα SB πιο κοντά στο στυλ της Νέας Ζηλανδίας, θα επωφεληθούμε από τη σκίαση ώστε να εκφράσουμε το χαρακτήρα της πράσινης πιπεριάς και του σπαραγγιού από τις πυραζίνες, που είναι άφθονες και σε αυτήν την ποικιλία. Αν θέλουμε ένα στυλ με περισσότερες θειόλες (ενώσεις υπεύθυνες για τροπικά και εσπεριδοειδή αρώματα), τότε θα εφαρμόσουμε μέτριο ξεφύλλισμα για να αξιοποιήσουμε το φως. Ωστόσο, επειδή οι θειόλες είναι πολύ ευαίσθητες στην ηλιακή ακτινοβολία, αν δεν είμαστε προσεκτικοί θα τις “κάψουμε” και θα τις χάσουμε.

Riesling

Στην αγαπημένη μου λευκή ποικιλία, έχουμε πάλι δύο βασικές κατευθύνσεις. Αν σας αρέσει το Riesling των πιο ψυχρών κλιμάτων όπως της Γερμανίας, τότε η σκίαση βοηθά στο να διατηρηθεί η φρεσκάδα και τα ανθικά και λεμονάτα αρώματα. Αν από την άλλη, όπως εγώ, είστε φαν των πιο “ζεστών” Riesling με χαρακτήρα κηροζίνης, πετρελαίου και βενζίνης (οφείλονται στην ένωση TDN), τότε το ξεφύλλισμα θα ευνοήσει.

Ξινόμαυρο

Το λατρεμένο μας Ξινόμαυρο συνήθως ωφελείται από ένα προσεκτικό ξεφύλλισμα, καθώς βελτιώνεται η ωρίμανση και η ανάπτυξη χρώματος σε μια ποικιλία που συχνά εμφανίζει δυσκολίες στην πλήρη φαινολική ωρίμανση. Επιπλέον, ενισχύονται τα αρώματα κόκκινων φρούτων και ανθέων και μειώνεται ο κίνδυνος μυκητολογικών προσβολών, πράγμα πολύ σημαντικό για το ευπαθές Ξινόμαυρο. Ωστόσο, η υπερβολική έκθεση μπορεί να οδηγήσει σε απώλεια οξύτητας και σε πολύ “θερμό” αρωματικό προφίλ.

Take home message

Συγχαρητήρια και περαστικά σε όσους φτάσατε μέχρι εδώ. Ξέρω ήταν αρκετά, αλλά αντέχετε εσείς δε σας φοβάμαι. Αυτό που πρέπει να κρατήσετε είναι ότι το ξεφύλλισμα, όπως και κάθε άλλη αμπελουργική εργασία, έχει πολλές παραμέτρους και δεν ακολουθεί τυφλοσούρτη. Πλέον το επίπεδο των καλλιεργητικών τεχνικών έχει ανέβει πάρα πολύ και έχει αποκτήσει πλήρως επιστημονικό υπόβαθρο. Σας θέλω λοιπόν έτοιμους και συντονισμένους γιατί έχουμε πολλά και ωραία να συζητήσουμε.

Και μην ξεχνάτε, είτε κάτω από το κείμενο είτε στα σόσιαλ, περιμένω τα σχόλια, τις απορίες και τις προτάσεις σας όσον αφορά μελλοντικά θέματα.

Till next time!